Conflict Iran-Israël gaat 100e dag in en veroorzaakt ernstige schade aan de mondiale handel en economie

VOOR ONMIDDELLIJKE VRIJGAVE

Conflict Iran-Israël gaat 100e dag in en veroorzaakt ernstige schade aan de mondiale handel en economie

WASHINGTON, D.C. – 23 juni 2026 – Bijna honderd dagen sinds het uitbreken van de Amerikaans-Israëlische militaire operatie tegen Iran op 28 februari blijft het conflict een zware tol eisen van de internationale handel, de mondiale toeleveringsketens en de wereldeconomie. De verlamming van de Straat van Hormuz – een van de meest kritieke maritieme knelpunten voor de mondiale energie- en grondstoffenstromen – heeft geleid tot wat het Internationale Energieagentschap (IEA) heeft beschreven als de grootste verstoring van het aanbod in de geschiedenis van de mondiale oliemarkt.

Straat van Hormuz: een knelpunt onder vuur

De Straat van Hormuz, een smalle 160 kilometer lange waterweg die de Perzische Golf met internationale markten verbindt, heeft sinds het begin van het conflict het commerciële scheepvaartverkeer met ruim 90% zien kelderen. Vóór de oorlog voeren gemiddeld 129 schepen dagelijks door de zeestraat. In de eerste honderd dagen van het conflict slaagden er echter slechts ongeveer 988 commerciële schepen in om er doorheen te varen – een volume dat de waterweg onder normale omstandigheden in één week zou hebben afgehandeld. Op sommige dagen daalde het verkeer tot slechts twee schepen.

De situatie is de afgelopen dagen verslechterd. Op 20 juni kondigde de Iraanse Islamitische Revolutionaire Garde de hernieuwde sluiting van de zeestraat aan, daarbij verwijzend naar Israëlische militaire operaties in Libanon. Volgens maritiem analysebureau Kpler daalde het scheepvaartverkeer scherp: op 21 juni passeerden er slechts vijf schepen, vergeleken met 26 de dag ervoor. De Verenigde Staten hebben de bewering van Iran betwist en beweren dat de waterweg open blijft.

Energiemarkten in rep en roer

De verstoring heeft schokgolven door de mondiale energiemarkten gestuurd. Ongeveer 20% van de mondiale handel in olie en vloeibaar aardgas (LNG) gaat normaal gesproken door de Straat van Hormuz. De door de sluiting getroffen olieproducenten uit de Golf produceren nu 14,4 miljoen vaten per dag minder dan vóór de oorlog. Sinds het begin van het conflict zijn ruim 1,2 miljard vaten aan aanbod getroffen.

Brent-olie wordt nu ongeveer 30% boven het vooroorlogse niveau verhandeld, waarbij de prijzen op bepaalde punten wel $97 per vat kunnen bereiken. Fitch Ratings heeft zijn gemiddelde voorspelling voor ruwe Brent-olie voor 2026 verhoogd van $70 naar $87 per vat. De Europese gasprijzen zijn 50% hoger als gevolg van aanbodbeperkingen, terwijl de brandstofkosten voor schepen met 59% zijn gestegen. Het IEA verwacht dat het mondiale olieaanbod in 2026 gemiddeld 3,9 miljoen vaten per dag lager zal blijven, zelfs als de scheepvaart door de zeestraat geleidelijk wordt hervat.

Beyond Oil: meststoffen, kunststoffen en voedselzekerheid

De impact reikt veel verder dan alleen koolwaterstoffen. Ongeveer 30% van de mondiale kunstmesthandel, 40% van het ureumaanbod, 50% van het zwavelaanbod en 30% van het fosfaataanbod zijn getroffen door de verstoring. Ongeveer 33% van de meststoffen in de wereld, inclusief zwavel en ammoniak, worden door de Straat van Hormuz vervoerd. “Er zijn geen haalbare alternatieven” voor de scheepvaart in de Golf, merkte Kpler op in een analyse van juni, omdat landroutes beperkt zijn door de capaciteit van pijpleidingen en vrachtwagens.

De Wereldhandelsorganisatie (WTO) heeft gewaarschuwd dat de verstoring van de aanvoer van kunstmest via de zeestraat niet alleen de aardoliestromen heeft verminderd, maar ook het aanbod van kunstmest heeft beperkt en de kosten heeft doen stijgen, waardoor de druk op de voedselzekerheid op de korte en lange termijn is toegenomen. De Golfregio, inclusief Bahrein, Qatar en Saoedi-Arabië, exporteert aanzienlijke hoeveelheden ureum en ammoniak, waarbij ongeveer een derde van het mondiale aanbod door de zeestraat gaat.

Het conflict bedreigt ook de grote polymeerexport uit de Verenigde Arabische Emiraten, die jaarlijks tot 23 miljoen ton polyethyleen produceert – wat neerkomt op 15% van de mondiale productie. Verschillende grote rederijen, waaronder Maersk en CMA CGM, hebben de doorvoer door zowel de Straat van Hormuz als het Suezkanaal opgeschort, waardoor schepen gedwongen worden om Afrika te omzeilen – een omweg van enkele duizenden kilometers.

Rimpeleffecten in toeleveringsketens

De toeleveringsketen van lithium-ionbatterijen – van cruciaal belang voor elektrische voertuigen en energieopslag – is een aanzienlijk slachtoffer gebleken. Hoewel Iran geen belangrijke leverancier van batterijmaterialen is, heeft de verstoring van de Straat van Hormuz de energie- en logistieke kosten opgedreven, waardoor de oorlog een financiële stresstest is geworden voor de hele toeleveringsketen van batterijen, van mijnbouw en raffinage tot productie. De kosten voor de opwekking van gasgestookte energie voor de productie van batterijen in Duitsland zijn met bijna 50% gestegen.

BASF-CEO Martin Brudermüller waarschuwde onlangs dat de hoge inflatie, verergerd door het conflict, de mondiale toeleveringsketen ontwricht, die het risico loopt te scheuren, waardoor de auto-industrie en de algemene economische vooruitzichten onder druk komen te staan.

Economische groeivooruitzichten verlaagd

Internationale instellingen hebben hun mondiale economische projecties scherp herzien. De Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) schat dat als de oorlog van korte duur is, de mondiale groei zou kunnen dalen van 3,4% in 2025 naar 2,8% in 2026 – een vertraging die zich vertaalt in een potentieel verlies van minstens 700 miljard dollar voor de wereldeconomie. Als de verstoringen aanhouden, zou de mondiale economische groei kunnen verzwakken tot slechts 2,1% dit jaar en 1,8% in 2027.

Fitch Ratings heeft zijn mondiale economische groeivoorspelling voor 2026 met 0,2 procentpunt verlaagd naar 2,4%, onder verwijzing naar de oliecrisis. De OESO verwacht dat de groei van de wereldhandel zal dalen van 5% in 2025 naar 3,1% in 2026. De WTO waarschuwde dat aanhoudend hoge olieprijzen als gevolg van het conflict 0,5 procentpunt van de groei van de goederenhandel in 2026 zouden kunnen afschuiven.

De Wereldbank verwacht dat de mondiale energieprijzen in 2026 met 24% zullen stijgen, terwijl de totale grondstoffenprijzen naar verwachting met 16% zullen stijgen. De mondiale inflatie zal naar verwachting in 2026 4,4% bedragen, wat aanzienlijk zal afwijken van de recente desinflatietrend. De opkomende economieën worden met een zwaardere last geconfronteerd; de inflatie zal naar verwachting gemiddeld 5,1% bedragen. “De armste mensen, die het grootste deel van hun inkomen aan voedsel en brandstoffen besteden, zullen het hardst getroffen worden”, aldus de Wereldbank.

Scheepvaartonderbrekingen en gestrande schepen

Door de verlamming van de zeestraat zijn honderden commerciële schepen en ongeveer 20.000 zeevarenden in de Perzische Golf gestrand. Verschillende havenfaciliteiten zijn getroffen: de Emirati-haven Jebel Ali, van cruciaal belang voor de export van aardoliederivaten, vloog in brand, terwijl een Koeweitse havenfaciliteit tijdelijk de activiteiten stopzette nadat er puin in de buurt was gevallen.

De verzekeringstarieven voor schepen die door het Midden-Oosten varen zijn aanzienlijk gestegen, waardoor navigatie in de Golf "onbetaalbaar of onmogelijk is geworden voor vrachtschepen", aldus Armateurs de France, een vereniging van reders. De vereniging meldde dat momenteel zestig onder Franse vlag varende schepen in de Golf zijn gestrand.

Vooruitzichten blijven onzeker

Volgens Fitch zal de Straat van Hormuz, waar de handel al veertien weken grotendeels is stilgelegd, op zijn vroegst in juli weer open gaan. De hernieuwde sluiting die op 20 juni werd aangekondigd, heeft echter nog meer onzekerheid in de toch al volatiele markten geïnjecteerd.

WTO-directeur-generaal Ngozi Okonjo-Iweala benadrukte dat “de basisvoorspelling onder druk staat door het conflict in het Midden-Oosten”, en voegde eraan toe dat aanhoudende stijgingen van de energieprijzen de risico’s voor de wereldhandel zouden kunnen vergroten, met potentiële overloopeffecten voor de voedselzekerheid en kostendruk op consumenten en bedrijven. Ze benadrukte dat WTO-leden de impact kunnen helpen verzachten door een voorspelbaar handelsbeleid te handhaven en de veerkracht van de toeleveringsketen te versterken.

“Een langdurig conflict zou de transport- en brandstofkosten structureel hoog kunnen houden, belangrijke scheepvaart- en luchtroutes kunnen ontwrichten en kunnen wegen op het regionale toerisme en de mondiale vraag naar reizen”, waarschuwde de WTO. Secretaris-generaal Mathias Cormann van de OESO waarschuwde: “Hoe langer de verstoringen duren, hoe groter de economische en sociale kosten worden”.

Yiwu Kebon gezondheidszorgbedrijf 

Chloe@kebonfirstaid.com